Joseph of Exeter, Frigii Daretis Iliados, liber VI
Proditio urbis et eversio
660 Venerat extremi revoluto stamine pensi
Fatorum promissa dies, decimusque rotabat
Speratum Titana labor. Presagia mille,
Mille mali micuere mine, metuenda comete
Sanguineis cecinere comis, ac Phebus uterque
Nunc duplex, nunc nullus erat. Non crebrior umquam
Ira Iovis, non plura novis portenta figuris
Visa prius ; silicum lacrimis, sudore deorum,
Latrantum gemitu partuque in monstra soluto
Venturi iam clara fides. Accendit Achivos
670 Testorides panditque deos. Illi undique muris
Insultant, qua terra patet ; pars nectere classes
Destinat et cunctos urbis temptare recessus.
At Frigii reditus Ledeos pace pacisci
Et tandem longis hortantur federa bellis.
Suadet idem Anthenor, suadet facundior illo
Polidamas, suadet leni mitissimus ore
Dux Anchisiades. Reges cecidisse queruntur
Et raras superesse manus : « Nec sola gemiscit
Ylios aut Frigii fines, at quicquid Ydaspen
680 Gemmiferum Sciticique interiacet equoris algas,
Belli dampna dolet, nec par Fortuna Pelasgis :
Pugnat Achilleides, consultat Nestor, Ulixes
Fallit et Atridas ultrix exasperat ira ».
Haut tulit Amphimacus, pacem negat, arma reposcit,
Edicit laxare fores Frigibusque triumphum
Destinat aut pulchro victuram funere famam.
Ipse equaturus fratres, verum Hectore maior,
Si cedat puer et pugiles vir surgat in annos.
Quin, Priamo licet in senium deiectior etas
690 Algentesque negent onerari casside cani,
In sene non marcet princeps, in principe vernat
Miles et imbelles audent certamina ruge.
At ducis offendit ausus cogitque timere
Mobilitas suspecta Frigum : Bellum auctor agendum
Iusserat Anthenor, nunc suadet federa ; Sparten
Eneas populatum ierat, nunc reddere predam
Censet et hostilem cupiat meruisse favorem.
Ergo dolis cassare dolos et tollere fraudem
Fraude parat formatque artes hoc ordine ductor :
700 Fingere sacra vovet festeque ad federa mense
Invitare duces : « Dumque una pocula tractant,
Irruat Amphimacus, armatis acer inermes
Occupet insidiis ! Sic tuti libera Martis
Copia, et herebit nullis victoria causis ».
Interea questique diu bellumque perosi
In fedus coiere Friges, iuratur in usum
Perfidie periura fides Anthenore dirum
Parturiente nefas; huius consulta secuti
Ucalegon atque Amphidamas nec iustior ipso
Polidamante Dolon, patrieque in dampna ruentis
Impius et tantis Eneas consonus ausis.
Nuncius Argolicis prodendas indicat arces
Polidamas pacemque in pactum fraudis habendam
iuratis poscit tacitumque in menia furto
Spondet iter Danais. Nestor timet, heret Ulixes,
Furta negat Pirrus. Illos incerta morantur
Pollicita et falli metuunt, hic vincere certus
Nocturnis refugit bellis fedasse triumphum.
Res turbat suspecta duces Frigioque retento
720 Traditur Inachio legati cura Sinoni,
Promissis an danda fides. Petit ille penates
Yliacos dubiosque Anchisa teste timores
Solvit et acceptas iurante Anthenore voces.
Ergo fidem ducibus testati numina pangunt
Inachide letique iubent sua seque suosque
In nullos nutare metus ; dona insuper addunt
Et firmant promissa datis nec Pergama tantum,
Innumeras Asie spondent cum civibus urbes.
Hiis hilaris Frix certus abit, quaque hostis in urbem
730 Captet iter, quando veniat, que signa movendi
Militis, et cauto dispensat singula nutu.
Porta latens tacitosque dolis furata meatus
Inscriptum Pegasi tollit caput, hac iter Argis,
Huc iussi venere duces. Sol merserat axem,
Venturis hoc tempus erat. Fax igne sereno
Visa viris, hec signa dabat. Sic milite iuncto
Securi dubiique meant. Frix indice flamma
Pandit iter laxatque fores. O dira nocentum
Consilia ! O cunctis incognita crimina fastis !
740 Florebant Asie fines, florebat opimis
Troia suis et rege potens et milite tuta,
Nec superos nec fata timens. Victoria Graium
Mentito Calcante brevi cessisset, at hostis
Indigena et, qua nil gravius, privata nocendi
Copia Testoriden vatem facit ; invidet ipse,
Ipse urbem civis aperit. Non cardo susurrat,
Non clipei, non tela sonant, scit turba silere,
Omnia clam clarumque nichil. Prior urbe potitus,
Impatiens sevire dolis et vincere furto
750 Exclamat Pirrus : « Nunc obvia tela parate,
Ite, Friges, contra ! Quonam usque in sompnia torpor ?
Nil tuti superest, postes laxamus et ecce
Irruimus Danai. Si quos concurrere mecum
Ira trahit, non egregium dampnabitur umbris
Martis opus, facient ignes spectacula vestri ».
Fatur et incendit rapta face Pergama primus
Ipse sibi patuisse volens. Pars cetera ferro
Certatim flammaque furit ; populator oberrat
Ignis et in medios gladii venere sopores.
760 Nox fera, nox vere nox noxia, turbida. tristis,
Insidiosa, ferox, tragicis ululanda coturnis
Aut satira rodenda gravi, tu sola triumphas
Tantorum nisus steriles lucrata dierum !
Si michi Carpacias linguis equare figuras
Detur et innumero crescant michi pectora Phebo,
Non tamen expediarn cedes, incendia, luctus,
Quos Frigiis nox una parit. Pars ignibus enses,
Pars gladiis vitant ignes, casuque gemendo
Incurrit fatum fati fuga. Sola tirnetur,
770 Que prior in sensum mors germinat. Utraque passis
Funera fas multis geminos conferre dolores.
Dira mali facies evoque ignota priori !
Hinc sompnus, vigil inde odium, nulloque rebelles
Obiectante manus ferienti copia dextre
Delegisse necem, iugulumne an pectus in ora
Occupet aut cunctos in vulnera computet artus.
At quibus in mensas noctis productior usus
Aut verbis vigilata quies, vulgante tumultu
Urbe frui Danaos ac visis ignibus arma
780 Defensura parant, sed flammis undique septi
Prereptum mirantur iter frustraque parantes
Incensos exire lares, asperrima questi
Funera, consumptis pariter moriuntur in armis.
Interfectio Priami
Expediam cedes et singula fata revolvam?
Sed tenebris latuere manus, sed nocte perempti,
Sed premit umbratam nocturna inscicia Musam.
Fugerat amplexus aras et templa Tonantis
Infelix Priamus, nec enim fiducia dextre.
Cesserat ira metu, magno tamen arduus ore
790 Non prece, non lacrimis, non vultu suplice regem
Dedecorat. Cui Pirrus atrox : « Reddisne Pelasgis
Spartanas, reddisne nurus ? An prelia mavis
Et nondum bellare times ? Cur stringis eburnos,
Dis invise, deos? Lesisti numina sponte,
Cogor. In exemplum cecidit pater hostia Phebo
Tuque Iovi ». Dixit, indignatusque iacentis
Cede frui trepidum prensis a vertice canis
Erigit in vulnus gladiumque in viscera condit.
Non longum luctata manus, levis ire sub umbras
800 Vita hebes; ipse tamen membrorum pondere ferrum
Permissus cecidisse iuvat tandemque dierum
Plenus obit, felix senio letusque iuventa,
Si stabili Fortuna fide, si fixa maneret.
Post Zephiros plus ledit hiems, post gaudia luctus;
Unde nichil melius, quam nil habuisse secundum.
Postquam Hecube iam certa mali vulgata recentis
Fama, rapit gressus et nil cunctata per enses
Audet iter lacerisque comis et pectore ceso
It querens et questa virum. « Quisnam, inquit, Achivi,
810 Lugendos misere senis artus reddet ? An illum
Predam avibus predamque feris sparsistis ademptum
Querendumque michi ? » Cedunt turbata furenti
Agmina dantque viam. Regi illa instrata reperto ,
« Heu, meus », ingeminat, longo post tempore muta
« Heu » iterat repetitque « meus », sic sepe diuque
In voces dissuta breves. Vix denique questus
Continuos nectit et sic exorsa profatur :
Questus Hecube
« Quos gemitus, que digna satis lamenta rependes,
In lacrimas famulate dolor ? Non arguo luctus,
820 Defecere gene fletuque exhausta profundo
Limina caligant, acies hebet. Insita dudum
Plaga, sed elingues siluere hoc usque dolores.
O celum, o superi, quibus irritata peperci
Femineis nil ausa modis, quo crimine tantis
In penas dampnata malis ? Si digna necari,
Cur vixi? Heu, miseris longo nil tristius evo.
Num thalamos partusne querar ? Sevissima nupsi,
Infelix peperi. Potuit dicione serena
Iste frui, mecum Parce nupsere nocentes
830 Et pariter stetit ira deum. Quin pignore multo
In partus fecunda fui fatoque sinistro
Et coniunx et mater eram ; nunc orba creatis,
Nuda viro gemino didici contendere planctu,
Claudendis lassata genis et funere multo.
At te, care Hector, te tuta superstite dudum,
Troile, Troia stetit; nec enim Paris, impia nostri
Fax uteri, memorandus erit » Sic fatur et ignes -
Quos Phetontee nequeant equare faville,
Quosque neget tibi Roma, Nero - miratur et addit :
840 « Hasue faces peperi ? Peperine, et fulmina cessant ?
Hec uteri fetura mei, nec solvit hiatum
Terra vorax ? Peste hac tumui, parcuntque minaces
Deucalionis aque ? Vos, o, quos impia lesi,
Vos pocius, quibus hec peperi lamenta, nocentem
Certatim laniate, Friges ! Sed serior ira;
Tunc tempus, cum sompnus erat. Tuque, inclite coniunx,
Tu thalami tumulique comes, tecum ibo sub umbras.
Me miseram, desuntne hostes ? Ubi bella furentum,
Pirrus ubi ? Date tela, viri ; date tela ! Seniles
850 Sufficient in fata manus. Discamne vereri
Argolicas captiva nurus ? » Sic fatur, et omnes
In luctum Danaos pietas extorta resolvit.
Divisio spoliorum
Et iam rorificas noctis nudaverat umbras,
Sed nondum detersa dies; ultro ipse latebat
Phebus, et eversis, que struxit, menibus hostem
Ingemuisse putes. Preda omnis in arce Minerve
Congeritur noctisque lucrum; Troieque iacentis
Metiri iam fata licet, tot ditia spectes
Arma, deos, cultus, gemmas, ebur, era nec umquam
860 Pluribus intumuit victrix Fortuna tropheis.
Postquam iusta ducum suffecit copia vulgo,
Spesque avidas tribuens vicit manus, undique letos
Conclamant reditus. Tandemque, sed exule bello,
In sese natura redit. Dat tempora vates,
Dat lucem, qua vela parent. Suntque ocia Graiis
Interea lustrare vago fumantia gressu
Pergama. Pars odiis nondum furiisque peractis
Retheos spoliat colles latura cupressum
Funeribus, laurum sacris et puppibus alnum.
870 Iam votis tumulisque modus, classisque novata
Equoreum sulcabat iter, rotat obvius ecce
Auster aquas, geminasque hiemes, et flamina et imbres,
Tempestas inopina movet. Monet augur ituros
Nondum placatis iterare piacula divis.
Iussa duces obeunt. Memorique Polixena Pirro
Non inventa subit, frendit Frigiosque lacessit
Efferus. Hanc thalamis Hecuba tradente paternis
Dux Anchisiades absconderat. O scelus ingens !
Redditur invisis infelix preda Pelasgis.
At, licet haut equas, servata virgine penas
Exul agi iussus Eneas pendit et usus
Puppe bis undena, quas predo duxerat alnos
Dardanus, exilii comites habet. Urbe potitur
Anthenor regnique decus rex lectus adauget.
Astrictus sociis in federa leta Gabinis.
Hunc tamen extorto cupiens evertere sceptra
Menalias mendicat opes, Dircea pererrat
Opida digressis audax bellare Pelasgis
Eneas. Sed cassa novi rnolimina belli
Questus in Adriacas exul delabitur undas.
Hic urbi Corchira nove, quam struxerat ipse,
Nomen, et exiguo regnat contentus agello
Romanis olim promissus menibus auctor.
At regina gemens et numquam credita Teucris
Cermisiurn Cassandra petit comitemque secutus
Andromachen Helenus. Sic Ylios unica dampno
Ubere regna, urbes populis et gentibus implet. |
Benoît de Sainte-Maure - Le Roman de Troie, vers 24471 sqq, passim
Paix entre les Grecs et les Troyens
Benoît de Sainte-Maure - Le Roman de Troie
Ms français 60, fol. 129 V, BNF - Paris
|
[v. 24471] Entre Antenor e Eneas,
Anchisés e Polidamas
ont pris conseil et esgardé,
qui que desplace o viegne a gré,
rendront Heleine son seignor :
« N'i remaindra aveir n'ator,
drap de seie ne or molu,
que tot ne sei o li rendu ;
n'iert mes por li plus de mal fet ».
N'en farai ore autre plet,
Mes venu sunt au rei Priant.
La cors josta pleniere e grant,
dient au rei « des or les creie,
prenge conseil e si por veie
comment de males aventures,
qui tant par sunt pesmes e dures,
traira a chef, qu'en voudra fere,
car tuit li deu lor sunt contrere.
Tuit conoissent e veient bien
que de son prou ne volent rien,
monstré li ont des qu'a la fin,
e bien li pramist Apollin
e tuit li profeticement
e li saive devinement ».
[v. 24669] Li reis Prianz ne siet que face,
l'eve li cort aval la face.
Cels crient e dote, si a dreit,
car bien conoist e aperceit
qu'il n'avra plus aide d'els ;
engignos sunt, ce set, e fels.
En une chanbre peinte a flor,
o le vaslet son fiz menor
parole e dit li reis Priant
qu'il a poor e dote grant
de cesz vassauz, que nel traissent,
qu'ensi fetement l'envaissent
de pes fere. Ne dote mie
qui il n'i pensent felonie [...]
« Bien sai, s'il ne sunt devanci,
que nos serons par el trahi,
je lou que lor trenchons les chiés.
Por quant, si est a fere griés,
mes de dous mals deit hom eslire
quels est li mieldre e quels li pire.
Ce est granz mals qu'om les ocie :
noeus sereit s'esteit traie
ceste citez ne nos par elz ».
[v. 24731] Eneas, Anthenor e Polidamas
e Anchises e cuens Dolon
e li saives Eucalegon
hastivement pristrent conseil,
qu'en crieme erent e en esveil,
cum fetement s'en vengereient
e coment il s'en desfendereient.
Que mes en fareie lonc plet ?
Ensi cum l'estoire retret,
plevi se sunt e afié
qu'il traiereient la cité
o ce que lor possessions
e lur aveirs e lur meisons
e lur amiz e lur parent
eussent pes e quitement.
Ce sera parlé as Grezeis ;
ice jurerent sor lor leis.
Aprés ont esgardé coment
sereit empris cel parlement.
[v. 24826] Angoissous duel meine Priant :
poor a grant d'estre engigniez.
E cil s'est tost apareillez :
sos le murs monte e sor l'eschive ;
en sa main tint un rain d'olive,
pes monstre as Grieus e seurtance.
E cil li unt feit demonstrance
que il s'en isse toz seurs.
« E puis que nos avrons leisir
d'aler en l'ost e de venir
si porrons doncs apareillier,
fere, parler e porchacier
cum ceste ovre seit achevee,
que nos avons ci porparlee ».
Ensi se resunt departiz,
mes bien se sunt entr'els garniz,
que qu'avenist ne que que non,
car molt redotent traison.
[v. 24901] Ceste parole fu greee ;
sempres n'i ot plus demoree
ne pris ne terme ne respit.
I ont Agamennon eslit,
lo rei de Crete e Ulixés,
e si refu Diomedés.
Ensi cum reconte Ditis
sor cesz quatre fu l'esgart mis.
En un paveillon riche et bel
dont l'aigle est d'or e le pomel
e li pesson d'ivoire chier,
s'en entrerent por conseiller.
Longues paroles i unt fetes,
que bien serunt aillors retretes.
Porparlee unt la traison
ensi cum nos la vos diron :
que Eneas ait quitement
sa rente e ce qu'a lui apent
e sun aveir sans perdre rien.
E se li aseurent bien
que de l'avoir comunal pris,
quant partiz sereit e devis,
avreit tiel don e tiel partie
que toz les jors mes de sa vie
sereit d'aveir enmanantiz,
riches, comblez e repleniz.
A Anthenor offrent e dient
e bien li jurent e afient
que si aveir seront gardé
e que cil avront quitée
qu'il voudra e qui li tendront
e qui rien li aparteindront.
Demi le regne au rei Priant
tant cum il tient e il est grant,
donent Polidamas son fiz.
De ce se sunt entrepleviz.
Ensi aferment lor afere
del bien celer e del bien tere ;
si cum la letre aprés nos dit,
que une trive e un respit
seit prise entr'els e cels dedenz
tant qu'enterree seit lor genz.
[v. 25882] Prianz li reis a ce se test
ne respont rien ne mot ne sone.
Mes Eneas l'en areisone
e Antenor, qui li funt fere ;
otreié lor fu sans contrere.
Ensi departirent le jor.
Molt s'esjoient li traitor,
e le poeples xomunement
cuident de fin certeinement
que, par lur diz e par lur feiz,
seit la citez de Troie en pez.
[v. 26085] Tote la nuit dura ensi,
tant que li jors lur esclarci.
As forz meisons as treitors
ont enveiez bons gardeors,
qu'eles ne seient alumees,
ne peceiees ne robees.
[v. 26132] Quant li jors prist a esclairier,
s'unt Grieu asilli Ylion.
N'i troverent desfension.
Antenor, li cuiverz Judas,
e Anchisés e Eneas
les unt conduiz e menez.
Molt sunt cruels e desfaez.
Coment le puet lor cuers sofrir ?
a duel lor puisse revertir !
tant damage, tante dolor
sunt avenu por traitor !
[v. 26163] La reine veit Eneas :
« Cuiverz, fet ele, Satanas,
vils e hontos e reneiez,
cum osastes or porpenser,
ne cum le poez endurer,
que l'om ici, vos oilz veiant,
a detrenchié lo rei Priant ?
Il ne pert mie a vostre face
que il vos en peist ne desplace.
Par vos est or Troie eissillee,
nos mort, e la haute lignee
qui de Dardan iert estreite ;
hai ! cuiverz ! quel l'avez faite !
a honte en puissez vos aller ! »
Sor le marbre l'estut pasmer.
Quant el repot aveir s'aleine
si li dit a molt grant peine :
« Cuiverz, traitres reneiez,
quant de mei ne vos prent pitiez
ne de Troie qu'ensi decline,
gardez sevaus ceste meschine
que anemis n'en seit seisiz.
Ja mar de mei avreiz merciz !
s'il ocirre ne me voleient,
s'ai je dous mains, que m'ocirreient ».
Adoncs rechiet pasmee a quaz.
Eneas prent entre ses braz
Polixenein tote par morte.
Isnelement o sei l'emporte,
qu'ele n'en siet mot ne nel sent,
ne de li n'ist aspirement.
[v. 26407] La parole fu eissaucee
e demandee e encerchee,
tant qu'Antenor en fu blasmez
e molt eigrement acusez.
Agamennon l'en fist l'apel
tiel qui n'esteit ne bon ne bel.
Cil en parole o Eneas,
si li dist qu'il ne loot pas,
s'il la sievent, qu'el fust celee,
quar molt sereit chier comparee.
Molt li prie que veir l'en die,
quar trop par a fet grant folie
des Grieus faire vers eus marrir [...]
Mais Antenor, le vieil, le chien,
l'a quise tant e nuit e jor
qu'es chambres d'une vieille tor
la trueve raposte e muciee :
par les dous braz l'a hors sachiee.
Al rei Agamennon la rent,
qui en a fait don e present
al fill Achillés, al cuivert. |
Guido delle Colonne - Historia destructionis Troiae
Guido delle Colonne - Ms Français 12601, fol. 235, BNF
|
Prologue, passim
Troyane igitur urbis excidium nulla dignum est longevi temporis vetustate detergi. Ut continuis recordiis successorum floreret in mentibus, multorum scribentium calamus fideli scriptura
depinxit. Nonnulla enim iam eius ystorie poetice alludendo veritatem ipsius in figurata commenta quibusdam finctionibus transsumpserunt ut non vera que scripserunt viderentur audientibus
perscripsisse sed pocius fabulosa. Inter quos suis diebus maxime auctoritatis Homerus apud Grecos eius ystorie puram et simplicem veritatem in versuta vestigia variavit, fingens multa que
non fuerunt et que fuerunt aliter transformando. Introduxit enim deos quos coluit antiqua gentilitas impugnasse Troyanos et cum eis fuisse velut viventes homines debellatos. Cuius errorem
postmodum poete curiosius insecuti,ut darent intelligi non solum Homerum fuisse vitiorum auctorem, multa deludia in libris eorum scribere presumpserunt. Unde Ovidius Sulmonensis prodigo
stilo in multis libris suis utrumque contexuit. Addidit enim multa commenta commentis, intermixtim etiam veritatem non obmittens. Virgilius etiam in opere suo Eneydos, si pro maiori parte
gesta Troum, cum de eis tetigit, sub veritatis luce narravit, ab Homeri tamen fictionibus noluit in aliquibus abstinere. Sed ut fidelium ipsius ystorie vera scribentium scripta apud
occidentales omni tempore futuro vigeant successive, in utilitatem eorum precipue qui gramaticam legunt, ut separare sciant verum a falso de hiis que de dicta ystoria in libris
gramaticalibus sunt descripta, ea que per Dytem Grecum et Frigium Daretem, qui tempore Troiani belli continue in eorum exercitibus fuere presentes et horum que viderunt fuerunt
fedelissimi relatores, in presentem libellum per me iudicem Guidonem de Columpna de Messana transsumpta legentur, prout in duobus libris eorum inscriptum quasi una vocis consonantia
inventum est in Athenis. Quamquam autem hos libellos quidam Romanus, Cornelius nomine, Salusti magni nepos, in Latinam linguam transferre curaverit, tamen, dum laboraret nimium esse
brevis, particularia ystorie ipsius que magis possunt allicere animos auditorum pro nimia brevitate indecenter obmisit.
Incipit liber XXVIIIIus de proditione Troie per Eneam et Anthenorem
Troiani igitur clausis civitatis ianuis existentes inclusi multo dolore torquentur, cum amodo eos spes nulla reficiat de succursu aliquo rehabendo de quo eorum in aliquo possent sperare
salutem. Ad nichil aliud ergo vacant preter quam ad custodiam civitatis fideles ac virtuosos adhibere custodes per quos civitas tueatur. Sciunt enim quod inmensa altitudo murorum
civitatis ipsius omnes ab eis congressus exteriores excludit, et quod per infinita secula sic inclusi possent esse securi si victualia eis non deficerent ad sustentacionem eorum. De morte
etiam Penthesilee, que sic viriliter dum potuit eos defendit et tot hostes eorum ipsa morte consumpsit, in anxietate nimia satis dolent, et multo forcius ex eo quod corpus eius habere non
possunt ut ei funeraria debita dolentes exsolverent que defunctis nobilibus consueverunt exsolvi. Greci vero portas civitatis exterius muniunt circumquaque in glomerosa multitudine
armatorum ne quis ex hiis qui interius commorantur libere per eas possit exire. Corpus autem Penthesilee aliqui ex Grecis decreverunt dandum canibus ad devorandum.Pirrus tamen resistit et
dixit illud tradendum esse debite sepolture. Sed Diomedes dixit, cum per Penthesileam tot Grecorum nobiles perierunt, esse sepultura corpus eius indignum. Demum ad hoc deventum est, quod
corpus Penthesilee in quodam magno stagno aquarum vicino civitati Troye proici deberet. Troyanis igitur existentibus tantis doloribus anxiosis et inclusis in urbe, Anchises cum eius
filio Henea, Anthenor etiam cum eius filio Pollidamas consilium inierunt qualiter vitas eorum possent salvas facere ne perderentur a Grecis, et si aliud facere non possent, prodere
civitatem. Propter quod statuerunt intra se loqui cum rege Priamo ut ipse rex Grecorum pacem appetat restituendo Helenam Menelao et dampnum datum per Paridem in insula Cycharea
integraliter sarciendo.
Sed O quam Priamo feliciter successisset si Greci vellent talem concordiam acceptare ! Licet enim Priamus tante strenuitatis viros filios amisisset, tanta fuisset dampna perpessus, si
talis fuisset acceptata concordia, poterat se, uxorem suam Heccubam, eius filiam Polyxenam, suos eciam qui supererant filios naturales, civitatem Troye, et eius cives qui tunc erant
perpetue commendare saluti. Quod Priamus fecisse potuit iam est diu tunc cum, Grecorum exercitu apud Thenedon existente, fuit exinde per Agamemnonem requisitus. Unde apud quosdam vulgares
in proverbio dictum est quod iuveniles tantum concordie bone sunt, id est que fiunt in ipsis principiis, antequam partes sint dampnis, expensis, et laboribus faticate. Post dampna enim et
personarum dispendia quis potest ad concordiam illum pocius declinare qui pocior est in obtinendo de discordia voto suo? Sane quis posset pro certo tenere Grecos velle tali concordie
consentire post tanta eorum dampna, tot eorum nobilibus interfectis, tanta subisse preterea dispendia et iacturas, et nunc precipue qui in spe manifesta sunt positi eos esse debere de
presenti bello victores, ut secundum eorum intentum credant universos Troyanos morti tradere et civitatem Troye funditus in ruinam ? Quare manifeste conicitur consilium predictorum ex
solo dolo procedere, ut sub ipsius pacis tractatus velamine habilitatem captent et habeant proditores prodendi civitatem eorum, si se alio more salvare non possunt.
Cupientibus ergo eis in consilio cepto persistere, Anthenor et Heneas cum Grecis de pace regem Priamum querenda insimul alloquntur, presente Amphimaco, ex suis filiis naturalibus iuniore,
et presentibus multis nobilibus civitatis ipsius. Rex vero Priamus, audito quod Anthenor et Heneas sibi persuadebant de concordia tractanda cum Grecis, statim suo concepit in animo quod
non ex fidelitatis zelo aut dileccionis affectu procederet quod ipsi sollecite suggerebant. Sed post multa ab eo protracta suspiria eis in sua sagacitate respondit, occultando tamen
exinde sui animi cogitatum. Dixit enim eis se velle habere consilium per dies aliquos super hoc. Qui dixerunt : « Si dicis te consilium exinde scrutaturum, audias ergo nostrum,
et si tibi displicere putaveris, aliorum consilio poteris adherere ». Quibus rex sic dixit : « Consilium vestrum non reprobo ; audire enim illud gratum est michi et
ei credere si sit bonum. Sed si a bono discrepare videbitur, vobis displicere non debet si adherere valeo meliori ».
Tunc surrexit Anthenor et stans dixit hec verba : « Domine rex,dissimulare non potest vestra sagacitas quanto vos et vestri sitis discrimine involuti. Hostes enim vestri, qui
perdere vestram animam et vestrorum affectant, vestre portas obsident civitatis. Inter quos sunt plus quam quinquaginta reges qui nichil aliud appetunt quam hanc nobilem civitatem vestram
evertere funditus et quod de vobis et vestris reliquie non supersint. Nec in vobis est tanta potencia quod de eis possitis esse victores nec eciam eis posse resistere, cum ad tantam
deveneritis impotenciam quod aperiendi civitatis vestre portas nulla sit vobis permissa libertas, nec vobis aliqui nunc suppetant defensores qui vos et terram vestram in eorum interesse
defendant, cum omnes filii, viri tanta strennuitate conspicui in bello, defecerint et pars pocior gentis vestre. Numquid ergo nos et vos sic moriemur inclusi ? bonum est ergo ut de duobus
malis eligi debeat minus malum. Quare expedire pocius videtur vobis et nobis pacem querere a Grecis ut restituatur Helena Menelao, pro qua tot sunt interfecti nobiles, cum Paris, qui eam
pro uxore tenebat, clauserit diem extremum, et quod restituantur omnia Grecis que per Paridem ablata sunt in insula Cytharea ».
Tunc Amphimacus regis filius naturalis exurgens multum dictis Anthenoris contradixit, et ei exprobans que dixerat dixit Anthenori : « Quam spem de te rex et nos amodo gerere
possumus, quod, cum deberes erga regem tuum et civitatem tuam animum firmum habere et pedes omni firmitate subnixos, nunc te penitus vacillare videmus et ad lapsum dirigere pedes tuos, et
qui mori nobiscum et vivere deberes affectione firmissima, nunc revoluto mantello persuadere nobis irreverenter intendis quod rex noster Grecorum pacem appetat in tante sue declinacionis
obprobrio, quem deberes tue probitatis virtute in sua debilitate fulcire ? Sane quia durus est hic sermo quem proponere studuisti, prius viginti milia hominum anime destruentur quam
contingat perfici sermo tuus, cum non ex fidelitatis zelo processerit sed detestabilis prodicionis errore ». Multa igitur alia obprobriosa verba contra Anthenorem protulit
Amphimacus.
Sed Heneas nisus est multum verbis dulcibus Amphimacum refrenare dicens : « Postremo nobis amodo aliqua spes non est contra Grecos inire congressus nec audere civitatis nostre
portas hostiliter aperire contra eos. Alia igitur deinceps via a nobis est utilior exquirenda, que non nisi per pacem potest salubrius procurari ».
Rex vero Priamus ad hec animi sui motus temperare non valens, multum alias promptus ad iram contra Anthenorem et Heneam, eos increpando sic dixit : « Quomodo potestis erga me
in tante crudelitatis audacia et infidelitatis sine pudore versari ? Vere per vos stimulo desperacionis anxior et involvor, cum quidquid ego hactenus usque nunc fecerim aut gesserim
contra Grecos non nisi instinctu vestri consilii sum aggressus. Nonne cum tu, domine Anthenor, a Grecia rediisti pro querenda a Grecis Exiona, persuasisti michi ut Paridem in Greciam
destinarem Grecos hostiliter predaturum ? Numquam a mea processisset audacia guerram contra Grecos in tanta mee pacis tranquillitate movere. Sed tui falsi consilii monitus et continui
stimuli tui sermonis me ad tante presumpcionis audaciam commoverunt. Et tu, domine Henea, quando te cum Paride contulisti, nonne fuisti auctor consilii principalis ut Paris Helenam
raperet et duceret in hoc regnum ? et tu eciam fuisti personaliter adiutor ipsius, qui si tunc Paridi dissuadere voluisses, numquam vidisset Helena muros Troye. Et nunc post omnium
filiorum meorum necem et post mea tanta dispendia et iacturas in consilium irreverenter assurgitis ut Grecorum pacem exquiram, qui me sic crudeliter finaliter destruxerunt. Sane non est
tale consilium exsquendum propter quod michi laqueum preparetur ut finiam in tanti obprobrio dedecoris vitam meam ».
Heneas vero nimium commotus ad iram multa verba contra regem Priamum protulit ampulosa, propter quod tunc Anthenor et Heneas recesserunt a rege in verbis nimium iracundis. Priamus itaque
multo dolore confusus multas prorupit in lacrimas, dum aperte percepit et probabiliter timere potest ne Anthenor et Heneas in Grecorum manus tradant et prodeant (sic, ndr)
civitatem ut Greci ipsum exinde nequiter morti tradant. Cuius rei causa cupiens ipsos in eorum proditoriis operibus prevenire, Amphimacum filium suum ad se secreto vocavit, quem hiis
verbis allocutus est dicens : « Kare fili, nonne ego sum tuus genitor et tu a me genitus ? Cum sic simus sanguinis iuncturis uniti, ne per mortis discidium invicem separemus,
dum possumus occurramus. Scio enim quod isti duo, Anthenor videlicet et Heneas, tractare intendunt quod Greci nos interficiant et eis prodeant civitatem, et ideo non est iniquum ut
ipsi cadant in foveam quam intendunt aliis preparare. Proposui enim eos ambos interdici antequam per eos interficiamur a Grecis. Quod si fieri potest comode, cras in sero, cum ad
consilium venient, consilio celebrato, volo in hoc pallacio cum aliquibus nostris secretis fidelibus te latere, ubi statim tu et alii irruatis in eos et ambos morti crudeliter
contradatis ».
Quod Amphimacus fideliter exequi regi spondet necnon et quod condictum est nimium inter eos occulte tenere. Sed cum nichil occultum sit quod revelari non valeat, et rustici asserunt quod
terra vomit et propalat archana, ignoratur qualiter ad Henee pervenit noticiam consilium regis Priami quod habitum exstiterat de morte duorum. Statim Heneas et Anthenor prodicionem
civitatis insimul cum quibusdam eorum complicibus iuraverunt, proponentes, ad consilium regis Priami si eos evocari contingat, non ire nisi cum magna multitudine armatorum. Erat tunc
Heneas valde potens in civitate Troye in consanguineis et amicis et nullus de civibus dicior erat eo, adeo quod regis potencie poterat coequari; similiter et Anthenor. Qui in multa
consanguineorum parentela confisi inter se firmaverunt de Troya prodenda, habita a Grecis securitate sincera quod ipsi de personis eorum et rebus necnon et consanguineorum suorum penitus
salvi fiant.
Interea rex Priamus Anthenorem et Heneam ad se venire mandavit pro habendo consilio quid de factis incumbentibus sint facturi, cupiens sue intencionis propositum finaliter percomplere.
Sed Anthenor et Heneas, ut inter se condixerant, ad regem Priamum in multitudine se conferunt armatorum. Quod rex ipse videns mandavit Amphimaco ut a precepto sibi facto desistat.
Sequenti vero die rex Priamus mandavit omnes Troyanos ad colloquium convenire, et eis venientibus, Heneas assurgens monet et suadet cum Grecis pacem esse tractandam. Cui omnes Troyani
unanimiter consenserunt. Ad quod dum rex ipse resisteret, Heneas dixit ei : « Ad quid reniteris, domine rex? Velis nolis, de pace tractabitur et fiet, eciam te
invito ». Quod postquam vidit rex quod sua contradiccio non valeret, maluit consentire quam sub contradiccionis errore cives suos ad scandala provocare. Propter quod dixit
Henee: "quidquid vobis faciendum videtur de presenti negocio facite, cum et michi quicquid inde feceritis videatur acceptum". Communicato igitur consilio, Anthenor eligitur in legatum ut
vadat ad Grecos pacem cum eis omnimode tractaturus.
Et colloquio dissoluto, Troyani in signum pacis muros civitatis cum ramis olivarum ascendunt. Quod percipientes Greci Troyanis reddunt perceptibilia signa consensus. Propter quod
Anthenorem per murum descendere faciunt civitatis. Et eo a Grecis recepto et Agamemnoni presentato, rex Agamemnon cum Grecis regi Crete, Dyomedi et Ulixi totum ipsum negocium
commiserunt. Et quicquid dicti tres cum quarto, eis Anthenore adiuncto, de predicto sint facturi negocio omnes Greci ratum habere perpetuo promiserunt. Et eis ordinatis pro parte omnium
Grecorum ipsorum, ad servandum omnia supradicta corporali sacramento firmarunt. Quare predictis tribus cum Anthenore prefato segregatis in partem, Anthenor dolositate repletus promisit
eis prodere civitatem sic quod de ea libere faciant velle eorum, dummodo ipsum et Heneam firmiter assecurent de personis eorum et consanguineorum omnium eorundem, quos ipsi duxerint
eligendos, et quod sibi et Henee omnes possessiones suas et cetera bona sua salva faciant, sic quod libera eis et sine dampnorum lesione dimittant. Et hoc predicti tres firmiter attendere
eidem Anthenori iuraverunt. Verum eciam res ipsa teneri debeat in secreto donec suum sorciatur effectum, ne forte, ipso negocio propallato, contingat ipsius effectus exitus impediri.
Monet eos attente Anthenor ut quod dictum est inter eos ipsi sub sigilli taciturnitate consignent. Et ut res ipsa sit melius in secreto et aliquo colore quesito melius propagetur, petiit
Anthenor a Grecis ut rex Talcibius, senectute gravatus, cui facilius sit credendum, cum eo se dirigat apud Troyam, qui ficticie voluntatem Troyanorum exquirat si pax communiter grata sit
eis et quid Grecis facere velint pro predicta pace firmando. Et nichilominus Anthenor postulavit a Grecis Penthesilee corpus sibi concedi. Quod Greci sibi cum difficultate maxima et
multarum precum laboribus concesserunt . Ostenta igitur a Grecis licencia, Anthenor et rex Talcibius ad civitatem veniunt, intrant in eam, et regi Priamo notificant adventum eorum.
Sequenti vero die rex Priamus, civibus civitatis Troye ad colloquium convocatis pro legacione Anthenoris audienda, mandavit Anthenori ut quod ipse cum Grecis tractaverat in communi omnium
audiencia explicaret. Anthenor vero volens sue dolositatis commenta callide paliare longum contexuit in sua verborum prolacione sermonem, asserens in verbis suis de multa Grecorum
potencia, de eorum legalitate et firmitate habita in promissis, propter quod pro Grecis callidum argumentum induxit de firmitate treugarum, quorum aliqua per eos non extitit viciata. Item
adiecit de nimia debilitate Troyanorum et qualiter ad nichil aliud sunt deducti nisi ut in continuis lacrimis et multa anxietate dolorum eorum continue flebilem vitam ducunt, et ideo
astruere per verba sua nimium est innisus quod amodo esset utile et salubre viam diligenter exquirere et inventam diligencius eam sequi per quam posset eorum lamentis et lacrimis finis
imponi. Addidit eciam quod ad hoc cum Grecis perveniri non potest nisi per auri et argenti maximas quantitates in restauracionem gravium dampnorum eorum que propterea sunt perpessi.
Propter quod omnibus in suo sermone suasit habentibus pecuniam et specialiter ipsi regi ut ad relevacionem tantorum dolorum eorum manus apperiant, cum secundum vulgare proverbium dictum
sit melius est marsupiis pecuniariis acomodare dolores quam cordis continuis doloribus anxiari. Verum cum nondum a Grecis potuerit finalem cognoscere voluntatem, petiit et laudavit
ut Heneas cum eo ad Grecos se conferat, ut ambo simul a Grecis voluntatem eorum finalem eliciant et de observandis promissis per Anthenorem sint Greci in maioris roboris firmitate. Dictum
vero Anthenoris communiter omnes probant. Quare Anthenor et Heneas se ad Grecos cum redeunte Talcibio contulerunt.
Rex vero Priamus, colloquio dissoluto, suam se secreto recepit in aulam, ubi multas lacrimas pre dolore in nimia anxietate profudit, conferens in corde suo proditorias
dolositates Anthenoris et Henee, et quod omnes filios suos amiserat, tanta strenuitate conspicuos, et tanta fuerit dampna perpessus. « Et nunc, quod deterius est, necesse
est ut me redimam ab eorum manibus qui michi tanta dispendia intulerunt, et quod pretextu redempcionis ipsius a me totum aurum exhauriant quod multo tempore cumulavi, ut demum spoliatus
omnibus bonis meis in profundum paupertatis immergar. Et O utinam esse possem de mea vita securus ! » et sic rex Priamus quid faciat ignorat, cum necessitate coactus illorum
habeat prosequi voluntates, qui totis eorum viribus ad suam animam delendam penitus et perdendam prorsus anhelant.
Helena vero sciens quod pax erat tractanda cum Grecis et quod Heneas cum Anthenore erat iturus legatus ad Grecos, sub noctis tenebris ad Anthenorem se contulit in secreto, et eum rogavit
attente ut cum Menelao, dudum viro suo, de ea pacem et reconciliacionem tractare deberet, et ex sola sue misericordia pietatis ab eo pacis graciam valeat obtinere. Quod Anthenor gratanter
pro ea se obtulit tractaturum. Et sic Helena recessit ab eo et in regium pallacium se recepit. Interim autem Glaucus, regis Priami filius, honorifice sepellitur, et de corpore Penthesilee
fuit tunc per regem Philimenem Troyanis acceptantibus ordinatum quod inhumatum interim remaneret donec, tractata pace, rex Philimenis deferet (sic, ndr) in regnum Amazonum corpus
ipsum, ubi deberet in regno suo, tamquam corpus regine, more regio sepeliri.
Anthenor autem et Heneas se conferunt ad castra Grecorum, ubi cum illis tribus quos Greci elegerant de prodenda civitate firmius tractaverunt. Et de reconciliacione Hellene cum
Menelao sunt ab eo firmam gratiam consequti. Propter quod Greci statuerunt Ulixem et Dyomedem cum Anthenore et Henea apud Troyam ire legatos. Quibus intrantibus civitatem gaudet vulgus.
Nam cum ambo sint reges et valde discreti, per eos putant pacem facilius percompleri.
Sequenti vero die in mane omnes Troyani in regis pallacio convenerunt, rege mandante, pro colloquio celebrando, ubi tunc surrexit Ulixes et in suorum sermone verborum dixit illis Grecos
videlicet duo petere, restauracionem dampnorum in auri et argenti maxima quantitate, et Amphimacus perpetuo relegetur ab urbe sine spe aliqua redeundi, quod totum Anthenor dolose
procuravit de Amphimaco pro eo quod restitit verbis eius quando ipse primum cum Henea dixit Priamo pacem cum Grecis esse querendam.
O quantum expedit sapienti illam cautelam de se habere ne turbacionis et sediccionis tempore sit ante alios proloqutor et quod ipsemet ponat ori suo custodiam ! Proloqucio enim Amphimaco
dampnum fuit. Non enim Anthenor sibi alias relegationis exilium procurasset. Sed deus, qui semper iniustas ulciscitur iras punit hominem pena quam alii procuravit. Nam eciam ipse
Anthenor, Henea tractante, fuit a Troya perpetuo relegatus, prout sequencia presentis hystorie declarabunt.
Existentibus igitur Ulixe et Dyomede inter Troyanos in regis pallacio pro colloquio simul iunctis, repente factus est mirabilis sonitus inter eos et vociferaciones multe quasi clamancium
audite sunt in ingressu loci ubi predictum colloquium tractabatur. Propter quod Ulixes et Dyomedes valde perterriti timuerunt ne tumultus populi irrueret in ipsos, ad mortem eorum
scilicet aut offensam. Alii putaverunt filios regis esse, qui ad capcionem ipsorum duorum regum legatorum, Dyomedis scilicet et Ulixis, propter relegacionem Amphimaci anhelarent. Sed
diligentius exquisita causa ipsius sonitus et clamoris, nullo modo percipi potuit quidnam esset. Quare colloquio dissoluto omnes qui venerant in regium pallacium recesserunt ab eo.
Anthenor vero Ulixem et Dyomedem secretum trahit in locum ubi satis secure loqui poterant de dolosis archanis eorum. Et solis tantum consedentibus illis tribus, Ulixes dixit Anthenori
: « Ad quid trahis tantis expectacionibus vota nostra ut res nobis a te promissa suum non consequatur effectum ? ». Dixit Anthenor : « Sciunt dii
voluntatem meam quia ad nichil aliud vigilo cum Henea nisi quod promissa vobis per nos celeriter compleantur. Sed impedimentum votorum nstrorum est quedam mirabilis structura deorum, quam
meo, si placet vobis, explicabo sermone ». Cui dixit Dyomedes : « Placet et gratum est nobis ». Quibus Anthenor sic ait : « Certum et
indubitatum est in hac urbe quod rex Ylius, qui Ylion fundavit primo in Troia, unde Ylion ex suo nomine dictum est, statuit in honorem Palladis magnum templum in hac urbe esse
constructum. Quod cum totum esset perfectum in muris et non superesset nisi construi solum tectum, ex celo quoddam mirabile signum et quedam res nimium virtuosa descendit, et iuxta magnum
altare divino ministerio seipsum affixit in muro, ubi ex tunc semper stetit ibidem et a nemine se baiulari permittit a loco scilicet ubi est, nisi a custodibus suis tantum, et nunc a solo
suo custode videlicet sacerdote tantum, qui illud in diligencia magna custodit. Eius tamen materia, ut ab ipsis custodibus narratur, pro maiori parte consistit ex ligno. Cuius autem
generis lignum sit a nemine nosci potest, nec eciam sciri qualiter in sua forma in qua est potuit esse factum. Dea vero Pallas, cuius beneficio Troyanis dicitur attributum, edixit qualis
virtus in ipso ligno consistat, que talis est ut donec ipsum signum sit intus in templo vel infra menia civitatis, Troiani numquam ipsam civitatem amittent nec Troiani reges nec heredes
eorum. Hec est enim spes certissima Troyanorum, propter quam securi vivunt Troyani, non timentes urbis excidium aut ruinam. Huius autem signi nomen, pro eo quod a dea Pallade creditur
esse datum, Palladium communiter appellatur ».
Ad hec Dyomedes dixit Anthenori : « Amice, si ita est de Palladio ut dicis tu, superstitiosus est penitus labor noster, cum civitas propter Palladium capi non valeat nec
haberi » Anthenor vero respondit : « Si de mora nostra miramini quare promissa vobis non sunt complemento mandata, hec est sola causa quare dilata sunt usque modo.
Sed cum ego hucusque tractaverim cum sacerdote custode de Palladio vobis dando furtive, de quo certam iam habemus fiduciam pro quadam auri maxima quantitate a me sacerdoti ipsi promissa,
unde infallibiliter certi sumus, quando primo erit Palladium extra menia civitatis, ad vos illud destinare curabo, et tunc pro certo perficietur in omnibus votum vestrum ». Et
sic inter eos fuit predictum consilium dissolutum. Quibus ante recessum iterum dixit Anthenor : « Carissimi, ne nostrum presens consilium sit suspectum et eius mora, oportet me
ad regem Priamum accedere et ficticie sibi dicere ut negocium nostrum vere in suo esse sit latens, quod vobiscum tractaverim de habenda a vobis certitudine quantitatis quam ab ipso rege
et eius civibus intenditis habere ». Et sic mutuo iter se data licencia, Anthenor ad regem Priamum accessit.
Incipit liber XXXus de captione et destructione Troie et morte regis Priami, Heccube eius uxoris et Polixene eius filie
Ulixe igitur et Dyomede ad eorum castra reversis, Anthenor dixit regi Priamo ut mandaret omnes cives ad colloquium convenire. Quibus convenientibus, Anthenor in serie sui sermonis
significat eis tractatum esse cum Grecis quod, pro pace firme tenenda cum eis, dentur eis xxmilia marcarum auri et totidem de argento et [h]onera Cmilia de frumento. Propter quod
ordinatum fuit inter eos quod infra certorum dierum spacium predicte quantitates deberent colligi et haberi. Quibus habitis in assignacione eorum, de firmitate pacis a Grecis
inviolabiliter observanda securitatis cautele firmiter exponentur.
Donec autem dabatur opera per Troyanos ad quantitates ipsas studiose colligendas, Anthenor ad sacerdotem Thoantem, Palladii custodem, sub noctis taciturnitate se contulit, maximam
quantitatem auri in magno pondere secum ferens. Quam obtulit sacerdoti Thoanti, et ambobus existentibus in secreto, ei dixit Anthenor : « Ecce quantitas auri tam maxima, qua
dum vixeris tu et heredes tui poteritis semper diviciis habundare. Accipe tibi eam et da michi Palladium quod custodis, ut illud michi liceat asportare ; a nemine enim sciri poterit quod
a nobis duobus solummodo committetur. Sane sicut tu intendis vitare Troyanorum infamiam sic et ego, prius etenim mallem mori quam a Troyanis contra me posset impingi me fuisse scilicet
huius commissi facinoris participem vel auctorem. Propono itaque, si feceris, illud statim Ulixi transmittere valde secreto, penes quem dum postea esse scietur, soli Ulixi poterit culpa
eius ascribi. Dicetur enim Ulixem a templo Palladium subtraxisse, et nos duo erimus ab omni nocencie crimine penitus excusati ».
Thoans vero sacerdos quasi pro maiori parte noctis illius violenter resistit verbis Anthenoris. Sed demum antequam Anthenori subtraheretur de nocte libera recedendi facultas, Thoans
illaqueatus in auri cupidine Palladii subtraccionem Anthenori sponte concessit. Quod Anthenor statim asportavit a templo, et statim eadem nocte per nuncium suum illud transmisit ad
Grecos, quod Ulixi fuit protinus assignatum. Postea vero, fama dictante, publice dictum est quod Ulixes sua sagacitate illud interceperat a Troyanis.
Sed O dii ex quo Thoans sacerdos elegit civitatem suam proditorie malle perire quam aurum perdere sibi datum, quis locus tutus esse poterit aut securus si sanctitas in corrumpenda
corrumpitur ? Sane non est in sacerdotibus novum istud, in quibus ex antiquo avarizia, omnium viciorum mater, suas radices affixit et ingluviosa cupiditas suas medullas. Nullum enim
scelus potest esse tam grave quod ad committendum illud sacerdotes in fulgore auri subitam non recipiant cecitatem. Sunt enim avaricie templum et cupiditatis auxilium.
Dum Troyani vero promissam quantitatem auri et argenti et frumenti colligerent et eam in templo Minerve ponerent conservandam donec integra posset haberi, placuit eis deo Appollini in
templo ipso sollempne sacrificium celebrare in multitudine animalium occisorum. Que dum animalia ipsa super altare fuissent apposita et inmitteretur ignis ad comburendum ea ad sacrificium
deputata, duo inter eos subito miracula contigerunt. Primum itaque fuit illud quod ad sacrificium nullo modo potuit ignis accendi, et cum fuisset fere deciens attemptatum, ignis stastim
extinctus revolvebatur in fumum, sic quod nullo modo potuerunt ad sacrificium Troiani ignem accensum habere. Secundum vero miraculum fuit illud quod, dum interiora animalium ipsorum ad
sacrificandum parata essent, super altare quedam aquila volans ex aere in sue vocis clamore descendit, et irruens super altare rapacibus unguibus suis omnia interiora predicta sustulit ab
altari et ea in naves Grecorum advexit.
Troyani autem stupefacti sunt valde ad ea que sic eis videntibus acciderunt et in similitudine veri percipiunt per signum primi miraculi deos esse contra eos ad iracundiam provocatos. Sed
pro utroque miraculo ad significacionem eorum habendam Cassandre consilium diligenter exposcunt. Que pro primo dixit signo eis Appollinem indignatum « ex eo quod templum eius
per vos in effusione sanguinis umani extitit violatum, cum in eo fuerit interfectus Achilles. Sed expedit propter hoc vos ire ad sepulchrum Achillis et ibi lumen accendere. De quo lumine
accendetur in eorum sacrificio tale lumen quod nullatenus extinguetur ». Quod et factum est. De secundo vero miraculo Cassandra Troyanis asseruit prodicionem civitatis apud
Grecossine dubio esse tractatam. Sacerdos autem Calcas de his miraculis interrogatus a Grecis secundum signum dixit significare capcionem civitatis ab eis tempore valde brevi.
Inter hoc autem Calcas cum Crisis sacerdote persuaserunt Grecis quod deo Appollini sacrificia eorum offerrent. Quod statim factum est. Post sacrificium vero factum sacerdos Crisis
maioribus Grecorum exercitus consuluit in secreto ut fieri faciant in similitudinem equi quendam magnum equum ereum ut in eo possent saltem mille lilites constipari. « Qui equs
fiet secundum quod ego decrevero : nam est hec omnium deorum vere voluntas. Hic autem equs fiet magisterio et arte Apii (sic, ndr) sapientis artificis. In quo construentur quedam
clausure sic artificiose composite quod ab esteriori parte aspectibus hopminum non patebunt, per quas, cum locus erit et tempus, ab eo exire valeant predicti milites costipati. Quo facto
et in equo ipso perfecto occulte mille militibus introductis, petitis a rege Priamo ut equum ipsum in honorem Palladis in civitatem et in templum suum permittat intrare, vobis eam
occasionem pretendentibus quod causa cuiusdam voti nostri solvendi voveritis ipsi dee propter subraccionem Palladii quam fecistis a templo eius ». Ad Crisis autem consilium
sacerdotis et provisionem ipsius cum maximo labore artificum sine intermissione aliqua factus extitit equs ipse, perfectus tramen et completus ultimo anno capcionis civitatis
ipsius.
Reges autem qui venerant apud Troyam in auxilium regis Troye, de quibus superius dictum est, percipientes tam vile pactum quod rex Priamus cum Grecis inierat, omnes cum suis recesserunt a
Troya, ad eorum regna, Priamo dimisso, tendentes. Propter quod rex Philimenis, qui cum duobus milibus militum Troyam advenerat, cum CCL superstitibus tantum sibi recessit a Troya in
comitivis videlicet puellarum et corpore Penthesilee. De quibus mille puellis non supererant nisi tantummodo CCCC, earum excepta regina, et tamdiu festinaverunt per dietas earum quod ad
earum optatas provincias pervenerunt.
Sequenti vero mane, ut ficticie condictum extiterat de pace iuranda, in medio camporum extra muros civitatis sanctuariis orinatis a Grecis, rex Priamus, extra civitatem egressus in
suorum maxima comitiva, tam ipse quam Greci iuxta formam sacramenti tenere pacem firmiter iuraverunt. Quare Dyomedes primo iuravit pacem ipsam inviolabiliter observare secundum quopd
Anthenor disposuit inter eos. Et cum Greci postea fregerint ipsam pacem, dicunt se non fuisse periuros pro eo quod cum Anthenore proditionem civitatis et pacem ficticie tractaverunt. Quod
verum est, licet in proverbio dictum sit : « Qui artificiose iurat, artificiose periurat ». Sic enim ut iuravit Dyomedes, maiores Grecorum ceteri iuraverunt. Rex
itaque Priamus cum omnuibus Troyanis suis deceptus et ignarus pacem ipsam non ficticie, sed absolute iuravit. Quibus prestitis iuramentis, dum rex Priamus pro certo putaret iuramenta a
Grecis facta dolo carere, Helenam Grecorum regibus restituit, et eis iam in humilibus precibus commendavit ne paterentur quod aliqua fortassis iniuria sibi posset inferri. Quod
Greci ficticie letis vultibus annuerunt.
Greci vero cupientes exequi dolose fraudis eorum insidias, rogant Priamum ut equm ereum, quem in Palladis honorem se dixerunt fecisse ut sit eis propicia in recessu, in civitatem Troye
iubeat intromitti et coram templo Minerve locari, ut dea Pallas in talis enxenii oblacione sedata pro furto Palladii in eorum reversione cum navibus eorum ad propria absque maris
periculis eos salve navigare permittat. Licet enim rex Priamus ad petita nullatenus respondisset, Heneas tamen et Anthenor faciendum esse dixerunt, asserentes quod tale enxenium ad
civitatis decus perpetuo sit mansurum. Invitus itaque rex Priamus annuit quod Heneas et Anthenor dolosis fraudibus concesserunt. Et interim Greci promissum aurum et argentum a Priamo
rege percipiunt et [h]onera frumentaria eis apcta eorum deducunt ad naves et [h]onerant in eisdem.
Universi vero Greci convenientes in unum cum maximo devocionis affectu cum eorum processioni-bus sacerdotum cum funibus et aliis necessariis trahunt equm et usque ad portam civitatis
deducunt. Non enim porta fuit tante latitudinis et altitudinis spaciosa quod per eam potuisset e qus ipse comode introduci. Propter quod nocessarium extitit quod ex muro et porta in
tantum demoliri deberet quod fieret ad introduccionem equi ipsius altitudinis et latitudinis spaciose. Quo facto, equm ipsum in civitatem Troyam cives cum multo gaudio introducunt. Sed
non est novum ut extrema gaudii luctus occupet,cum Troyani cives et maiores eorum ex cecis insidiis facti ceci non equm, licet equm fata statuerunt sed mortem pocius eorum visceribus
impressissent. Immiserunt enim Greci in predictum equm quondam nomine Synonem, cui Greci claves assignaverunt ut, opportuno captato tempore, aperiret clausuras constructas in equo, et
quam primum perciperet Troyanos per eorum hospicia dormiwendo quiescere, ipsis foris existentibus signum daret in flamma ignis accensi ut Greci civitatem commodius possent entrare etr
habilius morti tradere dormientes.
Eadem autem die Greci, insidioso quesito colore, miserunt ad Priamum se a Troya velle recedere et apud Thenedon seprimo conferre, ubi Helenam occulte recippere statuerunt, timentes si
ipsam in Troya reciperent ne forte tumultus in exercitu Grecorum insurgeret contra eam ut ipsam exinde morti traderent, nec esset tunc qui posset eam sua defensione tueri. Placuerunt
igitur Priamo velut ignaro ficticia verba Grecorum, ea reputans esse vera. Unde Grecis ipsis ascendentibus naves eorum et velificantibus a litoribus Troyanorum, Troyanis eos videntibus et
exinde factis letis, Greci apud Thenedon applicant parum ante solis occasum. Ibique eis in multa iocunditate cenantibus, superveniente noctis umbraculo, omnes se armis bellicis munierunt
et ad civitatem Troye se in magno silencio contulerunt.
Sinon vero postquam percepit Troyanos inisse dormitum, egressus ab equo, reseratis clausuris, iam ignem accenderat et Grecis advenientibus signum dedit. Quibus incontinenti per murum
porte discissum ingredientibus civitatem et egredientibus militibus qui in equo extiterant costipati, in Troyanos viriliter irruunt, qui secure in eorum domibus dormientes, nulla
formidinis titillacione compunti, sine spe aliqua hostilis insultus secure in eorum hospitiis morabantur. Et per Grecos eorum fractis ianuis et undique conquassatis, Greci ascendunt
hostiliter domos ipsas, quoscumque de eis inveniunt, discrecione sexus non habita vel etatis, violenter occidunt, exponentes preciosas eorum divicias prede rapaci, cum eorum omne
preciosum ab eis rapiant et expolient, sic quod antequam illucesceret dies illa, plus quam XX milia hominum gladio peremerunt, civitatis ipsius templa crudeliter spoliantes.
Clamor igitur maximus exuberaverat undecumque in funestis vicibus occisorum, et rex Priamus tam turbido clamore audito, statim agnovit se proditum ab Anthenore et Henea, et
in multa lacrimarum copia anxiosus surgit a strato et indutus vestibus quibus potuit subito quasi preceps sua descendit ab aula et in templum Appollinis se recepit, quod in pallacio suo
erat, putans statim se ab hostibus morte tradendum et nullam se posse amodo spem habere vivendi. Quare pronus coram magno altari occubuit, indubitanter mortem expectans. Cassandra vero,
quasi demens effecta, sola fugit et Minerve templum intravit, ubi suorum omnium excidium graviter lamentatur. Cetere vero regie mulieres in regis pallacio in multis lacrimis et doloribus
remanserunt.
Mane autem facto, in ipso lucis diluculo Greci sub ductu Anthenoris et Henee, publicorum sue patrie proditorum, in magnum Ylion irruerunt, nulla ibi defensione per Troyanos
inventa.propter quod universos quos ibi reperiunt morti tradunt. Pirrus vero in predictum Appollinis templum ingressus, ubi rex Priamus mortem propriam expectabat, in eum irruit ense
nudo, et in conspectu impiorumAnthenoris et Henee ductorum ipsius regem Priamum coram altari nequiter interfecit, sic quod in multa sui effusione cruoris maior pars altaris extitit
madefacta.
Heccuba vero et eius filia Polixena se fuge dederunt, et quo fugiant prorsus ignorant. Eis tamen fugientibus obviavit Heneas. Cui Heccuba sic dixit in multo sui furoris ardore :
« ha nequam proditor, unde a te procedere potuit tante crudelitatis impietas ut regem Priamum, a quo tanta magnalia suscepisti, tanto ab eo magnificatus honore, passus fueris
interfectores eius ad eum ducere quem debuisti tua proteccione salvare? Prodidisti patriam tuam et urbem in qua natus fuisti et in qua fuisti tanto tempore gloriosus, ut eius ruinam
aspicias et eius incendia videre non horreas quibus fumat. Saltem istius misere Polixene tuus impius animus misereri dignetur et nequam tuus oculus ei parcat ut inter tot mala que feceris
tibi saltem possit attribui hoc modicum bonum egisse ut eam salvare, si potes, omnino procures antequam in manus Grecorum incidat, qui eam interficiant vel turpiter
dehonestent ». Ad Heccube igitur verba motus Heneas Polixenam suscipit et eam incognite secum ducit, quam in secreto loco consignat.
Thelamonius vero Ayax de templo Minerve Andromacham, quondam uxorem Hectoris, abstrahit et Cassandram et secum ducit utramque. Et Menelaus Helenam abstractam ab aula regia in qua erat
letus aduxit. Sed Greci in eorum sevicia persistentes totum Ylion funditus evertere studuerunt, et, in civitatem Troye submissis crebris incendiis, eam flammis rapacibus exposuerunt
omnino cremandam, propter quod tota Neptunia fumat Troya. Ex quibus magna pallacia corruunt et exusta subitis pereunt in favillis, exceptis domibus proditorum, que signo dato illese ab
incendiis sunt servate. Eversa igitur tota quasi funditus civitate, rex Agamemnon in magno templo Minerve omnes maiores exercitus statuit convenire. Quibus convenientibus, statim ibidem
Agamemnon de duobus eos solicite requisivit : uno scilicet, si servanda sit fides illis quorum opere Greci facti sunt victores et domini civitatis, videlicet Anthenori et
Enee ; alio, quis modus sit et forma servanda in dividendis spoliis, diviciis, et thesauris ex civitate quesitis. Sed Grecorum responsio fuit illa, ut Troyanis, videlicet Anthenori
et Henee principalibus faccionum, servanda sit fides, per quos Greci facti sunt domini urbis, et omnes opes a civitate quesite in publicum veniant communiter distribuende per omnes,
secundum uniuscuiusque status, merita, et labores. Sed Thelamonius Aiax adiecit Helenam nichilominus morti tradendam, per quam Greci tot mala tantis temporibus subierunt. Cuius consilio
multi ex ipsis regibus adheserunt, et vix Agamemnon et Menelaus tunc Helenam defendere potuerunt, cum maior pars regum in exterminium Helene unanimiter convenissent. Verum rex Ulixes in
contrariam declinando sentenciam in tantum suis sermonibus et ordinato modo loquendi predictos reges induxit quod, eorum mutata sentencia, in liberacionem Helene omnes concorditer
consenserunt. Et Agamemnon penes reges ipsos tunc in tantum institit et curavit quod sibi Cassandram, regis Priami filiam, reges ipsi in sui laboris premium concesserunt.
Nondum tamen ipsorum regum colloquio dissoluto, Anthenor et Heneas accesserunt ad eos, exponentes eisdem qualiter Andromacha et Helenus, filius regis Priami, semper dissuaserunt Troyanis
Grecorum scandala et eorum inimicicias detestari, quorum tractatu fuit liberum corpus Achillis et funerarie traditum sepolture. Quare petierunt eos utpote dignos a custodia liberari, quod
a regibus liberaliter fuit concessum. Helenus autem pro duobus filiis Hectoris et Andromacha similiter pro eisdem, utpote patruus pro nepotibus et mater pro filiis, reges ipsos humiliter
deprecantur de liberacione ipsorum. Quod et reges similiter annuerunt necnon et Pirrus, qui detinebat eosdem, qui satis primo institit eos morti tradendos. Statuerunt eciam tunc quod
omnes nobiles mulieres que a mortis laqueis evaserant libere permittantur abire et standi vel eundi liberam pro velle eorum habeant facultatem.
Disposuerunt preterea et ipsi a Troya recedere, sed tanta maris tempestas invaluit quod non valuerunt per mensem integrum navigare. Et cum nondum tempestas marina quiesceret, Greci super
hoc ab antistite Calcas diligenter explorant impedimenti causas eorum, unde tam gravis culpe causa processit sic perdurans. Quibus Calcas sic dixit : hoc eis accidere propter furias
infernales pro eo, quod nondum est Achillis anime satisfactum in templo Appollinis interfecti. Immolandum est ergo diis ipsis de ea per quam mortem subiit, que usque nunc remansit
inulta.
Pirrus igitur diligenter exquirit quidnam de Polixena sit factum, que de Achillis nece fuit causa penitus impulsiva, cum constet eam non esse mortuam nec captam. Hanc omnes vivere
communiter asserunt. Et proinde Agamemnon scrutatur Anthenorem. Quod cum ipse negaverit, contra eum de vita Pollixene et ubi sit vehementer impingit. Anthenor autem videns se in tantum ab
Agamemnone et aliis Grecorum regibus pregravari, tamquam iniquitatis filius, volens omnes proditiones suas finaliter percomplere, in tantum per dies plures cure adhibuit et laboris quod
demum agnovit Polixenam in profundo camere cuiusdam veteris turris occulte latere. Ad quam accedens Anthenor a predicta turri per brachia eam violenter abstraxit, quam incontinenti captam
Agamemnoni presentavit. Sed Agamemnon eam statim Pirro transmisit.
Qui Pirrus statim in sepulchro sui patris eam mandavit occidi. Dum igitur Polixena duceretur ad victimam, concurrunt reges, concuttit et vulgus, et in tanta perdenda pulchritudinis forma
sue absque ab ea commissi causa criminis, omnes dolent communiter et pie compaciuntur eidem. A manibus ergo Pirri valde velociter ipsam liberassent, nisi iuxta dictum Calca[n]tis omnium
interesset ad propria posse redire, qua vivente redeundi facultas libera non poterat eis patere. Pollixena autem ante Achillis tumulum constituta de morte Achillis verbis humilibus se
plurimum excusavit; ymo de morte eius dixit se nimium doluiss, et quod reges et principes Grecorum virginem innocentem contra iusticiam patiuntur sine culpa perire-non quod moertem
abhorreat, cum vita eius esset satis durior morte sua ut tante nonbilitatis virgo sue virginitatis claustra illicite disrumpi permitteret et sui pudoris integram puritatem pateretur per
manus minus se nobilium deturpari et specialiter ab eis qui hostili animo regem patrem suum et inclitos fratres suos crudeliter peremerunt. Quare dixit melius sibi succedere in patria sua
mori quam per exilium in paupertatis angustiis vitam ducens anxiose abire per provincias alienas. « Veniat igitur mors », quam se dixit gratanter admittere, dum est
virgo, et virginitatem suam dis omnibus et ipsi morti grata voluntate libare.
Ad hec cum tacuit Polixena, statim Pirrus in gladio coram sui patris sepulchro, vidente Heccuba matre sua, impie Polixenam occidit, et eius corpore per frusta truncato per eum, patris
monumentum in multa circunquaque copia virginei sanguinis irrigavit. Heccuba vero cum vidit coram se interfici Polixenam, dolore pre nimio sui sexus protinus exuta memoria, facta est
furiosa. Quare in furore suo penitus dissoluta vaga discurrit, quoscumque potest mordet more canino, et proiectis ab ea lapidibus, nunc istum obruit nunc illum, Grecos multimode lapidibus
offendendo. Propter quod nimium infesta est facta Grecis. Et ideo Greci eam capi faciunt et eam mandant in Aulidem insulam Troye vicinam ab hominibus lapidari. Que ibidem lapidibus obruta
diem clausit extremum. Greci vero Heccube corpori monumentum arduum et insigne fieri mandaverunt, ubi corpus Heccube fuit sepultum. Cuius monumenti fabrica usquein hodiernum diem loco
apparet in ipso. Et nomen quod fuit impositum ipsi loco propter memoriam Heccube vocatus est "locus infestus", quod nomen usque nunc viget communiter ipsi loco.
Incipit liber XXXIus de esilio Enee, de relegacione Anthenoris a Troia, et de morte Thelamonii Aiacis
Sed Anthenor suo tractatu inter eos pacem stabilem reformavit, et universos maiores Grecorum ad convivium in magna sollempnitate studuit invitare. Quos in magna diversitate ciborum pavit
et refecit eosdem, et preterea eos in multorum exhibicione donorum honorare curavit.
Greci vero contra Heneam eorum assercionibus impingebant, contra eos scilicet fregisse fidem, rupto sui vinculo iuramenti ex eo quod Polixenam celaverat, ream mortis, cuius occasione
magnus Achilles extiterat interfectus. Et ideo, communicato consilio, Henee exilium indixerunt ut perpetuo relegaretur a Troya. Qui cum non valeret eorum iussionibus contraire, Grecis
humiliter supplicavit ut saltem XXII naves cum quibus Paris apud Greciam se contulit sibi concedere dignarentur, et cum refeccione nimia indigerent, reficiendi eas spacium sibi deberent
indulgere. Quod Greci sibi liberaliter concesserunt, quatuor mensium spacio sibi dato ad refeccionem ipsarum. Interea Anthenor nolens in Troya manere, quibusdam navibus sibi quesitis,
voluntarius recessit a Troya cum quantitate plurima Troyanorum. Sed quo iverit, quo diverterit presens hystoria non declarat.
Heneas vero, contra Anthenorem gerens animum odiosum pro eoquod facto suo factum est quod ipse relegaretur a Troya et Anthenori patebat plena libertas eundi et redeundi a Troya pro sue
arbitrio voluntatis, latentes paravit insidias Anthenori quakiter a Troya posset perpetuo relegari et quod facultas ei eundi et redeundi a Troya penitus tolleretur. Quapropter Heneas,
Troyanis omnibus qui superstites erant in Troya ad consilium convocatis, sic eos alloquitur dicens : « Amici fratres, ex quo sinistrante fortuna ad presentem statum in quo
estis nuperius devenistis, aperte videtis quia sine alicuius consilio protectoris salubriter non potestis ducere dies vestros. Est ergo vobis salubre ut, me recedente, de aliquo vestro
rectore salubriter cogitetis. Si enim vicini vestri habitantes per villas et castra et eciam alibi scient vos sine protectore manere, passim in vos irruent et continuis prede
laceracionibus vos exponent. Expedit ergo vobis, ut michi videtur, mittere pro Anthenore ut eum vobis constituatis in regem, ut cum eius consilio contra emulos vestros possitis salubriter
vos tueri ». Placuit itaque Henee consilium universis. Propterea per eorum nuncios Anthenore perquisito, inventus ad Troyam festinus accessit. In offensionem cuius statim
Heneas in armata manu voluit prosilire, cum adhuc Heneas in Troya potencior esset eo. Quare reliqui Troyani existentes apud Troyam Eneam humiliter deprecantur ut a suis desistat inceptis,
et mala eorum omnia, que iam finem in bellis aliquem sunt sortita, per civilia et intestina bella inter eos non debeant innovari. Ad eorum igitur verba Heneas sic dixit :
« Quis homo potest tanta pietatis dulcedine demulceri, ut tanto viro nequissimo et continuo prodicionis auctori parcere pie posset, cuius proditoriis artibus factum est quod
Polixena, inclita regis filia, virgo innocens, mactari coram sepulchro Achillis sic crudeliter meruisset? Et ego sum a vestro consorcio perpetuo relegatus, qui vobiscum affectaveram in
communibus lacrimis tanquam earum particeps condolere et communium anxietatum vias consolacionis exquirere per quas possemus in tantis nostris doloribus respirare ». Ad verba
igitur Henee Troyani tunc, communi deliberato consilio, Anthenorem decreverunt a Troya perpetuo relegandum, et quod numquam Troyam sibi liceret redire, data sibi licencia a Troya continuo
recedendi. Quod statim factum est.
Anthenor autem statim cum suis navibus et multis de reliquiis Troyanorum se immisit in mare, et tamdiu per peregrina equorea navigavit donec in quorumdam manus incidit pirratarum, qui
irruentes in eum et suos quondam interfecerunt ex eis, alios vulneribus afflixerunt, et demum predati sunt eos. Tandem ab eorum manibus liberati tamdiu per masris equorea devehuntur donec
aura prospera inspirante iuxta litura cuiusdam provincie applicant que Gerbondia vocabatur. In qua tunc regnabat rex quidam valde iustus et pius Oecides nomine, qui provinciam ipsam in
multa tranquillitate regebat. In terram igitur huius regis descendit Anthenor in comitiva paucorum iuxta litus cuiusdam rupis excelse que ipsi litori imminebat. Quare ipsius loci scrutata
planicie, que a radice rupis ipsius longe lateq ue per arva distendebatur et remora in multis aquarum fontibus circunquaque, Anthenor, ipsius loci amenitate captatus, in supercilio rupis
ipsius quondam civitatem fondare disposuit, et fundavit cum reliquiis Troyanorum qui navigaverant cum eodem, et eam Corchire Menalon statuit appellari. Quam in brevi tempore forcium
murorum ambitu circuncinxit, institutis in eis per ggirum multis turribus bellicosis. Quod postquam Troyanis innotuit qui remanserant apud Troyam de civitate ipsa in loco tuto firmata,
fertili et ameno, maxima pars eorum sponte pervenit ad eam. Ex quibus civitas ipsa necton et multis aliis facta est nimium popolosa. Predicto autem regi Oecide, cuius era dominio
provincia ipsa subiecta, sic se subicere in multa sagacitate novit Anthenor quod rex ipsum magnam recipit in graciam et civitatem ipsam et omnes Troyanos eosdem. Quare magnificatus est
valde ex dileccione regis Anthenor propter sue probitatis industriam, et in regno ipso per regem factus est secundus ab eo...
Liber ultimus
Et in hoc loco Dares presenti operi finem fecit, sic et Cornelius. Reliqua ergo sunt de libro Ditis. Licet Dares Troyanus in capcione Troye suo operi finem fecerit, qui postea in libro
suo ulterius non processit, reliqua sunt de libro Ditis ipsius usque ad finem, qui integre facere voluit opus suum. Et ideo si quid huic operi superadditum inveniatur, credendum est non
esse de veritate operis ipsius sed de operis ficcione.
Verum tamen Dares et Ditis, qui tempore ipsius Troyani belli in ipso bello fuere presentes, in composicione operum eorum inventi sunt pro maiori parte concordes et in paucis
inventi sunt discordantes. Quod autem Anthenor et Heneas fuerunt auctores prodicionis ipsius bene conveniunt. Dixit tamen Dares quod Pollidamas Anthenoris filius de nocte accessit ad
Grecos, qui de modo capcionis civitatis cum Grecis ea nocte tractavit, ut signo dato per eum Ylion aggredi procurarent. Dicit eciam quod Greci de nocte Troyam intraverunt, nec
intrasse per murum ruptum occasione equi erei facti per Grecos (cum de equo ipso nullam fecerit mencionem), sed fuisse dixit ingressus per portam Sceam, unam de portis civitatis Troye. In
cuius porte summitate erat fabricatum et infixum de marmore quoddam magnum caput equi, licet Vergilius de equo ereo cum Dite concordet. Et in hanc portam Sceam dixit Dares Anthenorem
et Heneam cum Pollidama recepisse Grecos et eis exinde aditum prestitisse et per eos fuisse ea nocte magnum Ylion interceptum et in illud primo Neptolemum filium Nestoris introductum.
Dixit eciam idem Dares Heneam non solum Polixenam occultasse verum eciam matrem Heccubam cum eadem et hac de causa exilio fuisse dampnatum. De morte vero ipsius Heccube nichil
dixit.
In fine tamen sui operis hoc addidit : pugnatum est annis X, mensibus VI, et diebus XII; et de Grecis apud Troyam octingenta sex milia pugnatorum iverunt ; Troyani vero pugnantes qui pro
civitate ipsa defendenda pugnaverunt fuerunt VI centa septuaginta sex milia. Dixit eciam naves cum quibus exulavit Heneas fuisse Ccas et cum quibus Paris in Greciam fuit profectus.
Troyani vero qui secuti sunt Anthenorem fuerunt duo milia quingenti. Ceteri sequti sunt Heneam.
Factum est autem presens opus anno dominice incarnacionis millenio ducentesimo LXXXVII eiusdem prime indiccionis feliciter. Explicit liber de casu Troye. Deo gracias.
Epilogus
Et in hoc loco Dares presenti operi finem fecit, sic et Cornelius. Reliqua ergo sunt de libro Ditis. Licet Dares Troyanus in capcione Troyae suo operi finem fecerit, qui postea in libro
suo ulterius non processit, reliqua vero sunt de libro Ditis ipsius usque ad finem, qui integre facere voluit opus suum. Et ideo si quid huic operi superadditum inveniatur, credendum est
non esse de veritate operis ipsius sed de operis ficcione. Verum tamen Dares et Ditis, qui tempore ipsius Troiani belli in ipso bello fuere presentes, in composicione operum eorum inventi
sunt pro maiori parte concordes et in paucis inventi sunt discordantes. Quod autem Anthenor et Heneas fuerunt actores prodicionis ipsius bene conveniunt. Dixit tamen Dares quod Pollidamas
Anthenoris filius de nocte accessit ad Grecos, qui de modo capcionis civitatis cum Grecis ea nocte tractavit, ut signo dato per eumYlion aggredi procurarent. Dixit eciam quod Greci de
nocte Troyam intraverunt, nec intrasse per murum ruptum, occasione equi erei facti per Grecos(cum de equo ipso nullam fecerit mencionem), sed fuisse dixit ingressus per portam Sceam, unam
de portis civitatis Troye. In cuius porte summitate erat fabricatum et infixum de marmore quoddam magnum caput equi, licet Virgilius de equo ereo cum Dite concordet. Et in hanc portam
Sceam dixit Dares Anthenorem et Heneam cum Pollidama recepisse Grecos et eis exinde aditum prestitisse et per eos fuisse ea nocte magnum Ylion interceptum et in illud primo Neptolemum
filium Nestoris (sic) introductum. Dixit eciam idem Dares Heneam non solum Polixenam occultasse verum eciam eius matrem Hecubam cum eadem et hac de causa exilio fuisse dampnatum.
De morte vero ipsius Heccube nichil dixit...
(Les paragraphes conclusifs n'appartiennent pas au texte de Guido, mais à la vulgarisation napolitaine de Dello Russo : cf Bibliographie).
|